Het wordt toch tijd om een keertje over massatoerisme te schrijven. Moeilijk is dat wel. Ik besef me namelijk dat ik zelf net zo goed een onderdeel van het probleem ben als de eventuele oplossing. Tegelijk zijn thema’s als massatoerisme en toeristenconsumptie in een leven als digital nomad onvermijdelijk. Zelf reis en werk ik simultaan en dan kom je ook wel eens op plaatsen terecht waarvan je denkt, is dat nou echt nodig?

Ik neem je in dit artikel graag mee in mijn bevindingen op massatoerisme welke volledig op persoonlijke ervaring berusten. Wellicht heb je er zelf een gedachte over, schroom niet om die met mij te delen.

Waarom massatoerisme zo’n groot probleem is

Massatoerisme is iets anders dan het soms doet lijken. Het gaat niet over het idee dat we met zijn allen te veel op reis gaan. Het gaat vooral om het idee dat we massaal dezelfde plekken bezoeken als we op reis gaan. Dat is problematisch voor een steeds groter wordende lijst gebieden op de wereld.

We kennen allemaal de berichten uit Amsterdam waar bijvoorbeeld huizenprijzen in de binnenstad omhoog worden gedreven door Airbnb’s. Al kun je bij massatoerisme net zo goed denken aan een Indonesisch eiland genaamd Bali, dat door massa’s kokossleurpende digital nomads eigen is gemaakt. De lokale cultuur past zich er moeiteloos aan. Ze geven een deel van hun eigen cultuur op in ruil voor een betere (op toeristen gebaseerde) economie. Of denk aan de grote toeristenstromen die natuurgebieden bevuilen en steden onbewoonbaar maken.

Volgens mij vindt iedereen massatoerisme irritant. Zowel de toerist als de belaagde bevolking. Economisch levert het zeker wat op, maar het is niet altijd duidelijk of de voordelen opwegen tegen de nadelen.

Een lesje in toeristenconsumptie en massatoerisme

Dit artikel schrijf ik terwijl ik uitkijk over tientallen luchtballonnen die zweven boven het Turkse Cappadocië. Een plek die bekend staat om haar unieke rotsformaties die zijn ontstaan uit Vulkanische activiteit. Een prachtig gebied, maar waarom kost het huren van een fiets hier eigenlijk €40,- per dag? Als je weet wat je in de rest van Turkije voor dat geld kan kopen zou je spontaan gaan huilen bij het horen van die prijs. 😉

Bij aankomst op deze plek in het midden van Turkije waren we eerst verbaasd over de prachtige omgeving. Toen we het hotel binnenliepen waren we echter vooral verbaasd over de ellenlange salespitch van onze hotelbaas. Hij probeerde ons een hikingtour te verkopen van €45,- voor een dagdeel. Ik vroeg hem waarom hiken tegenwoordig geld kostte. Je kon toch gewoon zelf je schoenen aantrekken en de overweldigende natuur hier betreden? Ja, dat kon ook, maar was gevaarlijk zei hij vanwege het ‘gevaarlijke Turkije’. Apart, vond ik.

Ik heb al een maand door Turkije gefietst en werd constant uitgenodigd om bij mensen thuis te slapen. Iedereen is juist super gastvrij en vriendelijk in Turkije. Daarop begin ik mij af te vragen hoe het kan dat juist toeristische plekken zoveel van die gastvrijheid inleveren in ruil voor economisch gewin. Zeker als het zo diep in hun cultuur verweven is om gasten te ontvangen alsof het cadeautjes zijn.

Waar volgens mij de oorsprong van deze situatie ligt en tevens ook die van massatoerisme, is toeristenconsumptie. Het idee dat je een reiservaring kunt ‘consumeren’. Een gedachte dat alles te koop is, dus ook het ‘bezoeken van cultuur’. Dat, terwijl het verdomde moeilijk is om oorspronkelijke cultuur te verkopen. Als dat al is waarom je op reis gaat dan natuurlijk.

Aan de andere kant kun je bij toeristenconsumptie ook denken aan een foto van een influencer op Instagram die jou ertoe aanzet een plek te bezoeken. Zo kun je een soortzelfde foto posten online en het idee hebben dat je leven er toe doet en ook súper avontuurlijk is. Of je ziet een Youtuber praten over die ene bestemming die je ‘moet’ hebben gezien. Het is bijna zielig hoe dat soort video’s zonder schaamte worden geplaatst, immers als je die ene bestemming vervangt door een tastbaar product komt die video al heel anders over. Iets van, je ‘moet’ de nieuwe Iphone hebben. Nu klinkt reizen toch plots wel heel materialistisch…

Ik verlang vaak naar wat meer diepgang in een reis en zie reizen meer als een ontdekkingstocht. Dat betekent minder mooie foto’s, meer mooie mensen. Minder likes met een mooier verhaal.

Hoe ontwijk je massatoerisme en de travel scam?

Het probleem waar ik zelf tegenaanloop is het kiezen van een bestemming. Een beslissend moment waarop je een groot deel van je reisbeleving bepaald. En als je nieuw bent in een land en geen referenties hebt ga je waarschijnlijk online een beetje kijken wat er zoal te doen is. Als je met die formule op reis gaat naar Turkije, kom je sowieso in Cappadocië terecht. Iedere Youtuber schreeuwt dat je daarheen moet gaan en in de video’s ziet het er avontuurlijk uit. En nou net dat avontuur, dat spontane, daar heb je zin in!

Realiteit is echter dat die Youtubers de plek niet hebben ‘ontdekt’ maar gewoon een verslag hebben gemaakt van een serie zwaar over prijsde activiteiten. Het is niet zo dat ze op een plek aankwamen, lokale mensen hebben ontmoet, zijn uitgenodigd om met hen te eten, vervolgens werden meegenomen naar de bruiloft van een neefje en zo volledig spontaan de lokale cultuur ontdekten. Het is eerder zo dat ze hebben betaald voor een ‘Turkish night’ met unlimited alcohol (ja echt, dit bestaat in Cappadocië en ja echt, dat is gek in een Islamitische cultuur).

Dat terwijl het zoveel spontaner kan. Als je reist naar dit soort gebieden zou je bijna het idee hebben dat er niet te ontsnappen is aan deze travel scam, maar gelukkig kan dat wel. Alleen is de oplossing wat moeilijker dan je zou denken.

De conclusie die ik zelf heb getrokken is dat toeristische bestemmingen slechts een klein deel hoeven te zijn van een reis. Je kunt dan bijvoorbeeld besluiten om slechts enkele dagen te spenderen in een plek als Cappadocië omdat je het gevoel hebt het niet te mogen missen. Het overgrote deel van je reis spendeer je in plekken waar je niemand over hoort. Het klopt dat je dan niet weet wat je te wachten staat, maar dat betekent al gelijk dat je wel weet dat je verrast zult worden. Het is wellicht wat minder comfortabel, maar die momenten dat je iemand op straat zonder Engels de weg moet vragen, of dat je spontaan wordt uitgenodigd om Turkse thee te drinken, zijn vaak de momenten die je reis een onvergetelijke beleving maken. Laten dat nou net de momenten zijn waar niemand geld voor vraagt. Ach ja, misschien noemen ze dat dan toch cultuur.

Reizen zonder massatoerisme heb je zelf in de hand. Natuurlijk voelt het eng om eens iets te bezoeken waar niemand het over heeft, maar ervaring leert dat daar de echte reiservaringen naar voren komen. Succes met jouw toekomstige reizen en laten we hopen dat we elkaar niet weer in Venetië tegen het lijf lopen. ;)

Dit artikel is geschreven op basis van mijn eerste vier jaar als digital nomad. Een manier van leven waarbij je online werken en reizen combineert. Veel komt voort uit mijn ervaringen tijdens een fietstocht van Nederland naar Turkije waarbij we de mooiste verhalen meemaakte, deze kun je terugvinden in mijn gratis te downloaden boek: Digital nomad – Verhalen en lessen uit een vrij leven.